Thị trường nâng cấp xe chờ khai phá

Thị trường nhiều tiềm năng

Theo Hiệp hội Thị trường thiết bị chuyên dụng Mỹ (SEMA), người tiêu dùng nước này chi khoảng 52,92 tỷ USD để trang bị phụ kiện và nâng cấp ô tô trong năm 2026. Đây là thị trường chuyên biệt, không đồng nghĩa toàn bộ quy mô ngành phụ tùng ô tô.

Tại Việt Nam, thị trường nâng cấp xe hiện còn khá manh mún và thiếu các sản phẩm chuyên biệt và sự độc đáo để thu hút sự quan tâm của người dùng.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, Tổng giám đốc Whatcar Việt Nam cho biết, tại một số thị trường như Mỹ, Thái Lan hay Malaysia, việc nâng cấp xe (độ xe) có thể được thực hiện trong khuôn khổ các tiêu chuẩn và điều kiện an toàn nhất định.

Ở Việt Nam, những thay đổi so với thiết kế ban đầu chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn, trong khi các hạng mục nội thất hoặc phụ kiện ít tác động đến kết cấu thường được chủ xe thực hiện nhiều hơn.

Còn theo ông Thành Lê, quản trị viên diễn đàn Otofun, thị trường nâng cấp xe hiện chưa đủ lớn để tạo sức hút mạnh với các thương hiệu quốc tế chuyên về phụ kiện hiệu suất cao. Nhu cầu phổ biến vẫn tập trung ở camera, âm thanh, ghế da và các trang bị có giá từ vài triệu đến vài chục triệu đồng. Trong khi đó, các sản phẩm chuyên biệt thường đòi hỏi chi phí nhập khẩu, phân phối, chứng nhận và lắp đặt lớn hơn.

Quy trình chứng nhận, đánh giá chất lượng sản phẩm và linh kiện cũng có thể làm tăng chi phí gia nhập thị trường. Với doanh nghiệp nước ngoài, nếu phải thực hiện thủ tục riêng cho từng nhóm sản phẩm mà quy mô tiêu thụ chưa rõ ràng, việc đầu tư hệ thống phân phối và dịch vụ hậu mãi sẽ kém hấp dẫn.

"Hệ quả là người dùng có thể khó tiếp cận sản phẩm chính hãng, trong khi thị trường vẫn tồn tại hàng không rõ nguồn gốc hoặc dịch vụ lắp đặt thiếu quy trình kiểm soát", ông Lê nói.

Không phải mọi thay đổi đều bị cấm

Một vướng mắc khác theo ông Thành Lê là không ít chủ xe lo ngại phát sinh thủ tục hoặc bị yêu cầu tháo phụ kiện khi đi đăng kiểm xe. Chẳng hạn nhiều người lắp thêm nắp thùng xe bán tải chỉ nghĩ sao cho thuận tiện trước mắt thay vì tìm hiểu quy trình được chấp thuận ngay từ đầu. Tuy nhiên, việc một phụ kiện đó có được chấp nhận hay không còn phụ thuộc loại xe, đặc điểm lắp đặt và quy định áp dụng.

Ông Phạm Trọng Tạo, Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm 29-17D (Hà Nội) cho biết, việc thay thế thiết bị tương đương, đúng thông số kỹ thuật của nhà sản xuất khác với việc thay đổi thông số hoặc thiết kế của xe.

Những thay đổi không phù hợp có thể không đáp ứng điều kiện kiểm định. Dù vậy, không phải mọi thay đổi so với nguyên bản đều bị cấm. Cụ thể, trường hợp thuộc diện cải tạo có thể được xem xét nếu thực hiện đúng quy trình, hồ sơ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật theo quy định hiện hành.

Ông Tạo cho biết, Thông tư 30/2026/TT-BXD ngày 15/6/2026 của Bộ Xây dựng đã quy định trình tự, thủ tục kiểm định, trong đó có chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới cải tạo.

Theo đó, chủ xe cần xác định đúng hạng mục dự kiến thay đổi và hỏi cơ sở chuyên môn hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi thi công. Xe thay đổi thiết kế sẽ trải qua hai bước nghiệm thu gồm thiết kế và thực tế sau khi nâng cấp.

Việc thẩm định chỉ cần thực hiện một lần đầu và phải đảm bảo đúng quy định, trình tự, thủ tục, điều kiện theo quy định hiện hành.

Mở rộng có điều kiện, lấy an toàn làm chuẩn

Thạc sĩ Đỗ Khắc Sơn, giảng viên Trường Đại học Giao thông vận tải cho rằng, đối với việc nâng cấp xe, chất lượng thiết bị thay thế và việc đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật là điều kiện tiên quyết.

"Không thể áp dụng nguyên trạng cách quản lý của các quốc gia khác cho Việt Nam, bởi điều kiện đường sá, mật độ giao thông và môi trường vận hành có những khác biệt. Đặc biệt, thay đổi kết cấu hoặc các hệ thống liên quan đến khả năng điều khiển xe cần được đánh giá kỹ về mặt kỹ thuật", ông Sơn nói.

Đề xuất cơ chế khuyến khích thị trường nâng cấp xe phát triển, ông Sơn cho rằng, có thể mở rộng thị trường nhưng không nên mở cửa đại trà. Nếu xe được nâng cấp mà không tính toán đầy đủ về an toàn, rủi ro có thể xảy ra, nhất là trong điều kiện đường sá địa hình phức tạp như đường đèo dốc cao, đường cua gấp ở vùng cao.

Chẳng hạn, nâng chiều cao xe quá mức có thể làm thay đổi trọng tâm, tăng nguy cơ mất ổn định. Bên cạnh đó, hệ thống treo hoặc giảm xóc không được lựa chọn, tính toán và lắp đặt phù hợp cũng có thể ảnh hưởng khả năng bám đường, vào cua và phanh.

Vì vậy, với các hạng mục tác động đến an toàn, cần có hồ sơ kỹ thuật và cơ chế thẩm định rõ ràng. Những trang bị không ảnh hưởng đến kết cấu hoặc hệ thống an toàn có thể được xem xét theo hướng thủ tục đơn giản hơn, nhưng vẫn phải đáp ứng quy định liên quan.

Trong khi đó, ông Thành Lê đề xuất cơ quan quản lý cần phân loại rõ phụ kiện lắp thêm, thiết bị thay thế tương đương và hạng mục cải tạo làm thay đổi thông số kỹ thuật để đưa ra phương án quản lý kỹ thuật.

Cùng đó, nên có hướng dẫn thật cụ thể trường hợp nào được lắp đặt, trường hợp nào cần hồ sơ thiết kế hoặc chấp thuận, giúp chủ xe và cơ sở dịch vụ biết cách làm đúng ngay từ đầu, bởi các quy định mang tính kỹ thuật rất sâu.