Ô tô Trung Quốc đang bước vào thị trường Việt Nam với tốc độ nhanh chưa từng có với nhiều thương hiệu và nhiều sản phẩm mới. Nhưng đằng sau sự "ồn ào" đó là một thực tế đáng chú ý: Doanh số chưa bứt phá, niềm tin thị trường còn dè dặt.
Kỳ 1: Làn sóng mới và bài toán cũ
Thị trường Việt Nam đang chứng kiến làn sóng ô tô Trung Quốc mạnh mẽ nhất từ trước tới nay. Dù đã có chiến lược bài bản hơn, thể hiện tham vọng lớn nhưng bài toán niềm tin thị trường vẫn chưa có lời giải.
Từ làn sóng thử nghiệm gây thất vọng
Cách đây hơn một thập kỷ, ô tô Trung Quốc nổi lên như hiện tượng với những chiếc ô tô du lịch của các thương hiệu Lifan, Dongfeng, Chery… gia nhập thị trường Việt Nam. Tuy nhiên chỉ ít lâu sau, hàng loạt thương hiệu xe Trung Quốc phải "ngậm ngùi" rời bỏ thị trường Việt do sức mua kém, không được lòng người dùng.
Mẫu xe Haima 7X rất hiếm khi bắt gặp lăn bánh trên đường phố Việt Nam kể từ khi ra mắt.
Đến những năm 2015, 2018, ô tô con Trung Quốc tiếp tục "tìm đường" chinh phục khách hàng Việt với những mẫu xe có thiết kế bắt mắt hơn, nhiều trang bị, tiện nghi hiện đại với các thương hiệu như Haima, Zoyte hay BAIC… Dù giai đoạn mới đầu, các mẫu như Zoyte Z8 hay BAIC Beijing X7 cũng tạo nên cơn sốt song chỉ được một thời gian ngắn lại tiếp tục rơi vào tình trạng "sớm nở tối tàn" do thiếu hệ thống phân phối, dịch vụ hậu mãi yếu.
Từng là một khách hàng sử dụng chiếc Zotye, anh Phạm Quang Huy (Hải Phòng) kể: "Khi tìm hiểu chiếc Zotye tôi rất ưng chiếc xe này vì trang bị công nghệ thông minh, hình thức xe đẹp, nội thất bắt mắt. Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, phát hiện xe chất lượng rất kém, khung gầm ọp ẹp, thường xuyên báo lỗi, trục trặc, hỏng hóc nhiều lần không tìm ra nguyên nhân, có lần hỏng máy phải nằm đường dù xe rất mới, tốn nhiên liệu hơn xe Nhật, Hàn. Thêm vào đó, cơ sở sửa chữa xe cũng rất hiếm, các cơ sở bên ngoài không thể sửa chữa được do hệ thống công nghệ trên xe do không có phần mềm để kiểm tra lỗi, gây nhiều bất tiện.
Chiếc Zotye lúc mới mua có giá khoảng 800 triệu, đi hơn 1 năm bán lỗ một nửa, chỉ còn 400 triệu nhưng may mắn còn bán được".
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô (Đại học Bách khoa Hà Nội) nhận định, ở các giai đoạn trước, xe Trung Quốc thất bại chủ yếu do chiến lược ngắn hạn, thiếu hệ thống phân phối và dịch vụ hậu mãi. Chất lượng sản phẩm khi đó chưa ổn định, chưa tạo được niềm tin. Ngoài ra, các hãng chủ yếu cạnh tranh bằng giá rẻ mà chưa xây dựng được giá trị thương hiệu rõ ràng. Đây là điểm yếu mang tính cấu trúc.
Nói thêm về nguyên nhân xe con Trung Quốc thời gian trước chưa thành công, chuyên gia Vũ Tấn Công, Phó tổng giám đốc Thường trực Công ty TNHH Tư vấn Công nghiệp và Thương mại ô tô Việt Nam cho rằng, trước đây, hàng hóa Trung Quốc bị coi là chất lượng thấp, người tiêu dùng khó hoặc không chấp nhận. Thêm vào đó giai đoạn trước, ô tô con Trung Quốc vào Việt Nam có nhiều mẫu mã nhái kiểu dáng nên không được ưa chuộng…
Một số hãng xe Trung Quốc đã tính đến câu chuyện lắp ráp xe tại Việt Nam (Ảnh minh họa).
Làn sóng mới chưa thành công
Theo ông Vũ Tấn Công, từ năm 2020 trở lại đây, các nhãn hiệu ô tô con Trung Quốc đã rút ra được bài học, thay đổi chiến lược tiếp cận thị trường một cách bài bản hơn.
"Các thương hiệu ô tô Trung Quốc hiện nay đã có sự kết hợp với các doanh nghiệp lớn tại Việt Nam chứ không phải các doanh nghiệp tư nhân nhỏ lẻ. Thêm vào đó, họ nhanh chóng mở rộng hệ thống đại lý, xưởng dịch vụ, thậm chí xây dựng nhà máy lắp ráp. Điều này chứng tỏ các nhãn hiệu ô tô con Trung Quốc bắt đầu nghĩ đến chuyện làm ăn lâu dài ở Việt Nam", ông Công nói thêm.
Với chiến lược mới của các hãng Trung Quốc, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc đánh giá: "Lần trở lại này phản ánh sự thay đổi về năng lực và tư duy của các hãng Trung Quốc. Họ đã có nền tảng công nghệ tốt hơn và buộc phải mở rộng ra quốc tế do thị trường nội địa cạnh tranh cao. Việc hợp tác với doanh nghiệp lớn, xây dựng hệ thống đại lý và đầu tư lắp ráp cho thấy đây là chiến lược bài bản và dài hạn hơn trước".
Theo một số chuyên gia, các nhãn hiệu ô tô con Trung Quốc đang đặt mục tiêu biến Việt Nam thành cứ điểm sản xuất để xuất khẩu sản phẩm của mình sang các thị trường quốc tế theo các hiệp định thương mại tự do FTA mà Việt Nam đã và sẽ là thành viên tham gia.
Tuy được đánh giá bài bản và quy mô hơn, song ô tô con Trung Quốc dường như vẫn đang khó khăn trong việc triển khai các sản phẩm khi thị trường ở giai đoạn cạnh tranh cao ở cả phân khúc xe động cơ đốt trong truyền thống lẫn xe điện.
Chuyên gia Vũ Tấn Công lý giải, do giai đoạn này, ô tô hybrid được hưởng ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt so với xe động cơ đốt trong. Thêm vào đó, nếu các hãng ô tô Trung Quốc vẫn tiếp tục kinh doanh ô tô động cơ đốt trong sẽ rất khó cạnh tranh với các thương hiệu đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc… đã xây dựng được vị trí vững chắc, ổn định và uy tín.
"Nhưng nếu kinh doanh ô tô điện, các hãng Trung Quốc phải đầu tư mạng lưới trạm sạc, đòi hỏi kinh phí đầu tư lớn. Trong khi đó, VinFast đã giới thiệu ra thị trường Việt Nam tất cả các phân khúc ô tô con chạy điện, từ phân khúc A đến phân khúc D, với thân xe CUV, SUV và MPV, đúng nhu cầu thị trường. Họ cũng đã đầu tư mạng lưới các trạm sạc phủ khắp trên toàn quốc. Do vậy, ô tô con dùng động cơ điện Trung Quốc sẽ rất khó cạnh tranh với ô tô điện VinFast về mọi phương diện", chuyên gia Vũ Tấn Công nói thêm.
"Việc có những khách hàng tiên phong mua và sử dụng ô tô con Trung Quốc được coi như là bước đi thăm dò và xây dựng thương hiệu tại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên sẽ phải mất khoảng 5-7 năm để thực hiện việc này.
Chỉ khi có những phản hồi tốt về độ tin cậy vận hành, tuổi thọ của xe, mức tiêu thụ nhiên liệu/ năng lượng, dịch vụ sau bán hàng, khả năng và giá bán lại xe đã qua sử dụng, hỗ trợ tài chính cho người mua xe mới… từ các khách hàng tiên phong nói trên, thì người tiêu dùng ô tô con Việt Nam mới có thể tin tưởng và đón nhận ô tô con Trung Quốc", chuyên gia Vũ Tấn Công chia sẻ.
Kỳ 2: Ô tô Trung Quốc chật vật tại Việt Nam, vì sao?