Nâng công suất xe máy điện: Nguy cơ mất an toàn và rủi ro pháp lý

Chỉ cần chi vài triệu đồng, chủ xe đã có thể can thiệp để chiếc xe máy điện đạt tốc độ cao hơn so với nguyên bản. Tuy nhiên phía sau đó là không ít hệ lụy về an toàn cũng như rủi ro pháp lý.

Nở rộ dịch vụ độ công suất

Khảo sát trên các hội nhóm về xe điện, không khó để bắt gặp những lời quảng cáo như "mở giới hạn tốc độ", "độ MCU", "nâng công suất động cơ" với chi phí chỉ từ vài triệu đồng.

Theo giới thiệu của một số cơ sở, việc nâng công suất thường được thực hiện bằng cách thay bộ điều khiển động cơ (Motor Control Unit), nâng điện áp hệ thống, thay động cơ có công suất lớn hơn hoặc can thiệp vào phần mềm điều khiển.

Anh Đào Việt Hùng chủ một cơ sở độ các dòng xe máy điện tại Mê Linh (Hà Nội) cho biết: "Hiện có nhiều chủ xe sử dụng xe điện VinFast, Yadea... muốn độ pin, mở khóa tốc độ. Tùy vào dòng xe có thể thay bộ điều khiển nhiều chức năng như số lùi, ga tự động và giới hạn tốc độ có thể nâng lên từ 70km đến hơn 90km/h trong điều kiện có tải trọng".

Sau khi nâng cấp, xe có thể tăng tốc nhanh hơn, tốc độ tối đa cao hơn đáng kể so với thông số mà nhà sản xuất công bố. Điều này khiến nhiều người dùng, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ sẵn sàng chi tiền để phục vụ sở thích tốc độ.

Theo anh Lê Minh Đức, chủ một cơ sở cung cấp bộ điều khiển động cơ hay còn gọi là MCU cùng các sản phẩm điện tử dành cho xe điện tại Thái Nguyên cho biết: "Thay MCU có thể gỡ bỏ hoặc bổ sung nhiều chức năng cho xe máy điện, gia tốc thêm cho xe chỉ là 1 phần trong đó. Có thể điều chỉnh tự do tốc độ nhưng phụ thuộc khả năng chịu tải của hệ thống điện. Giá của mỗi bộ điều khiển khoảng từ 1,3 triệu đồng đến 2,6 triệu đồng tùy mẫu xe".

Ngoài thay thế bộ điều khiển động cơ, anh Đức cũng cho biết có thể độ lại bộ điều tốc (IC) hay phức tạp hơn là độ, thay động cơ công suất cao kể cả với những mẫu xe điện đời mới. Chi phí thường sẽ không hề rẻ.

Nguy cơ mất an toàn, mất bảo hành

Anh Nguyễn Văn Thiên, kỹ thuật viên xe máy điện VinFast cơ sở Phạm Văn Đồng (Hà Nội) phân tích, dòng điện tăng cao khiến bộ điều khiển và pin phải làm việc với cường độ lớn hơn, nhiệt lượng phát sinh nhiều hơn, từ đó làm giảm tuổi thọ linh kiện. Liên tục xả dòng lớn còn có thể khiến pin nhanh suy giảm dung lượng, ảnh hưởng quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc.

Trong khi tốc độ tăng nhưng hệ thống phanh, giảm xóc hay lốp xe không được nâng cấp tương ứng cũng làm gia tăng nguy cơ mất an toàn khi phanh gấp hoặc vào cua. Đặc biệt khi xe đang vận hành, vòng quay động cơ sẽ chuyển một phần năng lượng thành điện quay ngược lại khối pin thông qua bộ điều khiển (MCU). Khi phanh gấp, nếu sử dụng MCU không đạt tiêu chuẩn, lượng điện dội ngược có thể gây nguy hiểm cho cả phương tiện và người sử dụng. Nhẹ thì hỏng bộ điều khiển, nặng thì gây cháy nổ nghiêm trọng.

Theo anh Lê Vững, đại lý Yadea Hoàng Quốc Việt: "Mọi thay đổi liên quan đến hệ thống điện, bộ điều khiển hay động cơ đều là can thiệp ngoài thiết kế của nhà sản xuất. Khi phát hiện xe đã được độ chế hoặc thay đổi thông số kỹ thuật, hãng có thể từ chối bảo hành.

Mặc dù cùng một chiếc xe, việc hoán đổi linh kiện trên xe cùng hãng sẽ không gặp quá nhiều vấn đề nhưng chỉ cần tác động đến hệ thống điện, sai với thông số từ nhà sản xuất và đăng kiểm các hãng xe sẽ từ chối bảo hành".

Bên cạnh đó, trong quá trình sửa chữa, việc xác định nguyên nhân hư hỏng đối với những chiếc xe đã thay đổi kết cấu cũng trở nên phức tạp hơn, kéo theo chi phí sửa chữa cao hơn tùy mức độ nghiêm trọng.

Phạt từ 4 - 6 triệu đồng

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP Hà Nội): Mỗi phương tiện khi được sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng với kiểu loại đã được chứng nhận. 

Các thông số như công suất động cơ, tốc độ thiết kế, bộ điều khiển, hệ thống phanh hay pin đều là những thông số kỹ thuật quan trọng, gắn trực tiếp với an toàn vận hành. Việc chủ xe tự ý thay bộ điều khiển, thay pin, thay động cơ hoặc can thiệp phần mềm để nâng tốc độ có thể bị xem là hành vi tự ý thay đổi đặc tính kỹ thuật của phương tiện so với thiết kế ban đầu.

Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định chủ xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự tự ý thay đổi khung, máy, hình dáng, kích thước hoặc đặc tính của xe có thể bị xử phạt hành chính từ 4-6 triệu đồng đối với cá nhân, có thể bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu.

Đáng lưu ý, nếu sử dụng xe đã được nâng công suất để tham gia giao thông và xảy ra tai nạn, trách nhiệm pháp lý không chỉ thuộc về người điều khiển. Trong từng trường hợp cụ thể, người điều khiển, chủ xe, thậm chí cơ sở thực hiện việc độ xe đều có thể phải chịu trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự nếu đủ căn cứ.

Cơ quan chức năng sẽ xem xét toàn diện quá trình thay đổi kết cấu phương tiện, xác định ai là người yêu cầu độ xe, ai trực tiếp thực hiện và việc thay đổi kỹ thuật có phải nguyên nhân dẫn đến tai nạn hay không. Từ đó sẽ có hình thức xử lý phù hợp.