Garage ô tô loay hoay trước làn sóng xe điện

Xu thế chuyển đổi sang xe điện đang khiến các garage và tiệm sửa xe máy không chính hãng loay hoay tìm cách sinh tồn. Lý do vì xe ít hạng mục bảo dưỡng nhưng lại đòi hỏi thiết bị chẩn đoán, phần mềm và nhân lực được đào tạo bài bản.

Khó tiếp cận phần mềm xe điện

Nếu trước đây, thợ sửa ô tô quen với động cơ đốt trong, dầu máy, bugi, lọc gió hay các chi tiết cơ khí, thì nay họ phải làm quen với pin, mô-tơ điện, bộ điều khiển, phần mềm và hệ thống điện áp cao.

Cuộc chuyển đổi này không chỉ là câu chuyện đầu tư thêm máy móc. Với nhiều garage ô tô tư nhân, khó khăn nhất là quyền tiếp cận công nghệ sửa chữa.

Theo anh Phạm Mạnh Linh, chủ garage Realcar (Hà Nội), các thiết bị chẩn đoán chuyên dụng và máy kiểm tra pin trên xe điện có giá từ 300-500 triệu đồng tùy từng hãng xe. Đây là khoản đầu tư không nhỏ, vượt khả năng của nhiều xưởng sửa chữa quy mô vừa và nhỏ.

Tuy nhiên, ngay cả khi có thiết bị, garage ngoài hãng cũng chưa thể xử lý mọi hư hỏng trên xe điện. Theo thợ chính tại Realcar, khách hàng mang xe đến hiện chủ yếu là xe VinFast và một số mẫu hybrid. Garage có thể kiểm tra, chẩn đoán lỗi ban đầu, nhưng với các trường hợp phải can thiệp sâu vào phần mềm hệ thống hoặc khối pin, khách hàng vẫn thường được hướng dẫn quay lại xưởng dịch vụ chính hãng.

Nguyên nhân là nhiều nhà sản xuất đang quản lý chặt phụ tùng, dữ liệu kỹ thuật và phần mềm chẩn đoán nhằm đảm bảo an toàn, bản quyền cũng như chất lượng sửa chữa. Điều này khiến các garage độc lập khó tiếp cận đầy đủ quy trình.

Yêu cầu nhân lực đào tạo bài bản

Bên cạnh thiết bị, bài toán nhân lực cũng là thách thức lớn. Đội ngũ thợ sửa xe truyền thống vốn có thế mạnh về cơ khí, động cơ, hộp số, gầm bệ. Trong khi đó, xe điện lại yêu cầu hiểu biết nhiều hơn về điện, điện tử, phần mềm, cảm biến và hệ thống pin điện áp cao.

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, công nghệ xe điện không hẳn khó hơn xe xăng, mà chủ yếu mới và lạ hơn với phần lớn thợ sửa chữa hiện nay. "Nhiều người chưa được tiếp cận nên cảm thấy khó khăn. Nhưng khi được đào tạo, hiểu đúng nguyên lý và bản chất, họ sẽ tiếp cận rất nhanh", ông Phúc nói.

Theo ông Phúc, khó khăn hiện nay nằm ở hai điểm. Một là thiếu nhân lực được đào tạo bài bản về hệ thống điện, điện tử trên xe. Hai là dù có người hiểu chuyên môn, nếu thiếu công cụ chuyên dụng hoặc phần mềm cập nhật, garage cũng khó thực hiện sửa chữa.

Xe máy điện dễ tiếp cận hơn

Nếu garage ô tô chịu áp lực lớn về thiết bị và phần mềm, các tiệm sửa xe máy truyền thống có phần dễ thích nghi hơn. Lý do bởi xe máy điện đã xuất hiện tại Việt Nam nhiều năm, giúp một bộ phận thợ sửa xe quen dần với pin, bo mạch, mô-tơ và hệ thống điện cơ bản.

Anh Nguyễn Thanh Tùng, chủ cửa hàng sửa xe Thanh Tùng trên đường Hoàng Quốc Việt (Hà Nội) cho biết, nhiều hạng mục trên xe máy điện không khác quá nhiều so với xe xăng. Thợ vẫn có thể xử lý các phần việc quen thuộc như phanh, lốp, giảm xóc, bộ vỏ hoặc một số lỗi điện đơn giản bằng dụng cụ thông thường.

Nhờ đó, các tiệm sửa xe nhỏ lẻ vẫn có thể duy trì một phần dịch vụ khi lượng xe máy điện tăng lên. Tuy nhiên, giới hạn bắt đầu xuất hiện khi xe gặp lỗi ở hệ thống điện tử phức tạp, bộ điều khiển hoặc pin.

Anh Lê Chí Công, chủ cửa hàng sửa xe Công Anh trên đường Phạm Văn Đồng (Hà Nội) cho biết, khác với xe máy xăng, nhiều bộ phận trên xe máy điện khi hỏng thường không thể sửa từng chi tiết nhỏ. IC, bộ điều khiển hoặc một số cụm điện tử thường phải thay nguyên cụm, chi phí khoảng 4-10 triệu đồng, tùy thương hiệu.

Riêng với khối pin, việc sửa chữa bên ngoài hệ thống chính hãng gần như rất hạn chế. Do các hãng chưa chuyển giao công nghệ, quy trình kiểm tra và sửa chữa pin cho hệ thống cửa hàng độc lập, thị trường sửa chữa tự do vẫn bị thu hẹp đáng kể so với thời kỳ xe máy xăng.

Trong khi đó, các garage chính hãng có lợi thế lớn hơn nhờ hệ thống đào tạo nội bộ. Đại diện Honda cho biết, mỗi khi ra mắt sản phẩm mới, đội ngũ kỹ thuật viên được đào tạo theo quy trình thống nhất.

Việc đào tạo của hãng thường bắt đầu từ giai đoạn nghiên cứu, sản xuất đến dịch vụ hậu mãi, thay vì chỉ diễn ra sau khi xe bán ra thị trường.

Garage không chính hãng khó giữ nguồn thu

Sự chuyển dịch từ xe xăng sang xe điện không chỉ làm thay đổi kỹ thuật sửa chữa mà còn tác động trực tiếp đến nguồn thu của garage và tiệm sửa xe.

Với xe xăng, doanh thu ổn định đến từ các dịch vụ định kỳ như thay dầu máy, thay bugi, thay lọc gió, vệ sinh buồng đốt, kiểm tra hệ thống nhiên liệu hoặc bảo dưỡng động cơ. Giá trị mỗi lần làm dịch vụ có thể không quá cao, nhưng tần suất lớn giúp cửa hàng duy trì dòng tiền.

Xe điện có kết cấu đơn giản hơn, ít chi tiết cơ khí hơn nên nhu cầu bảo dưỡng định kỳ giảm đáng kể. Theo đại diện Realcar, chi phí bảo dưỡng ô tô điện hiện chỉ bằng khoảng một phần ba đến một nửa so với xe xăng.

Với xe máy điện, sự thay đổi còn rõ hơn. Các tiệm sửa xe mất đi nguồn thu quen thuộc từ thay dầu và bảo dưỡng động cơ. Anh Công cho biết mỗi tháng cửa hàng chỉ tiếp nhận khoảng 2-3 xe điện, thậm chí có tháng không có khách sửa xe điện.

Tuy nhiên theo nhận định, khi lượng xe điện hết hạn bảo hành tăng lên, nhu cầu kiểm tra, chẩn đoán, thay thế linh kiện điện tử, sửa chữa hệ thống phụ trợ và xử lý lỗi phần mềm có thể mở rộng.

Khi thị trường đủ lớn, các hãng xe có thể từng bước mở rộng khả năng tiếp cận phụ tùng, dữ liệu kỹ thuật và công nghệ sửa chữa cho hệ thống garage không chính hãng.