Với nhiều người, nhu cầu nâng cấp, cá nhân hóa chiếc xe là niềm đam mê không giới hạn. Tuy nhiên, nếu không chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy chuẩn kiểm định, sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Không bằng lòng với chiếc xe nguyên bản
Một buổi chiều cuối năm, trong gara nhỏ ở Từ Liêm (Hà Nội), anh Trần Quốc Huy lặng lẽ tháo bộ vành hợp kim vừa lắp cách đó chưa đầy ba tháng.
Chiếc ô tô tại xưởng đang được nâng cấp bodykit.
Những chiếc vành bản lớn, thiết kế thể thao, từng khiến chiếc sedan phổ thông của anh trở nên khác biệt, giờ được xếp gọn lại để nhường chỗ cho bộ vành "zin" nguyên bản. "Cuối tuần này tôi đi đăng kiểm. Không tháo thì chắc chắn trượt", anh Huy nói.
Với anh Huy, một nhân viên kỹ thuật làm việc trong lĩnh vực công nghệ, chiếc xe không chỉ là phương tiện đi lại. Đó là không gian cá nhân, nơi anh dành nhiều thời gian mỗi ngày, từ những chuyến công tác dài cho tới các cuộc du lịch gia đình.
"Xe chạy ổn, nhưng nhìn thì quá hiền. Tôi chỉ muốn nó thể thao hơn một chút, chắc chắn hơn khi chạy cao tốc", anh Huy kể.
Ban đầu là bộ lốp lớn hơn, tiếp đó là thay vành, lắp thêm thanh giằng khung gầm và nâng cấp hệ thống đèn chiếu sáng. Những thay đổi này, theo lời chủ xe, "không động chạm đến máy móc, chỉ để xe ổn định và đẹp hơn".
Anh Lê Như Thành, một người sở hữu dòng xe sedan hạng C Honda Civic, bắt đầu tìm hiểu về việc nâng cấp ô tô từ cách đây 5 năm. Với anh, việc nâng cấp xe không chỉ là sở thích mà còn là cách để nâng cao tính cá nhân hóa chiếc xe vốn được sản xuất đại trà.
"Tôi sẽ lắp thêm bodykit (phụ kiện ngoại thất) cho xe, nâng cấp chống ồn gầm và dàn âm thanh để mỗi chuyến đi xa cùng gia đình trở nên thư giãn", anh nói.
Trong khi đó, anh Vũ Đức Sang lại dành niềm đam mê cho những chiếc xe máy phân khối lớn. Đối với anh, mỗi chiếc xe khi rời nhà máy vẫn còn những giới hạn nhất định mà dân chơi xe cần khai mở.
Trên chiếc xe hiện tại, anh đã thay thế hệ thống ống xả hiệu năng cao và tinh chỉnh lại bộ điều khiển phun xăng điện tử. Việc nâng cấp mang lại sự phấn khích mỗi khi vặn ga, giúp chiếc xe có sức mạnh vượt trội so với cấu hình nguyên bản mà hãng cung cấp.
Từ đam mê đến công việc
Từ nhu cầu và đam mê thực tế của những người chơi xe đã thúc đẩy sự hình thành của những cơ sở chuyên doanh dịch vụ nâng cấp chuyên sâu. Tuy nhiên, thay vì tập trung vào các hạng mục "bề nổi" như âm thanh hay ngoại thất, những gara chuyên nghiệp lại đi sâu vào bài toán kỹ thuật cơ khí.
Một chiếc xe motor được khách hàng gửi gắm nâng cấp tại xưởng để tăng trải nghiệm cảm giác lái.
Điển hình là LT9 Performance do anh Lê Thành Long điều hành - một người có nền tảng từ Khoa Chế tạo máy của Đại học Bách khoa Hà Nội. Xuất phát từ một dân chơi xe máy có hạng, anh Long đã chuyển hóa đam mê thành công việc chuyên môn hóa, từ xe phân khối lớn sang ô tô thể thao trong khoảng hơn một năm trở lại đây.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia kỹ thuật, anh Long quan niệm nâng cấp xe là một bài toán tối ưu hóa chi phí và hiệu suất. Thay vì bỏ ra 5 tỷ đồng để mua một chiếc Porsche 911, người chơi có thể đầu tư một mẫu xe phổ thông giá 2 tỷ đồng và chi thêm 1 tỷ đồng cho các hạng mục hiệu năng để đạt được tính năng tương đương.
Về rào cản đăng kiểm, anh Long đưa ra một góc nhìn tương đối lạc quan khi cho rằng có tới một nửa số hạng mục nâng cấp hiện nay không vi phạm.
Theo anh, việc gia cố hệ thống gầm hay thêm thanh giằng để xe ổn định hơn thực chất không làm thay đổi kích thước hay đặc tính cốt lõi của phương tiện. Lỗi vi phạm chủ yếu thường nằm ở việc độ ngoại hình khiến bánh xe vượt quá kích thước cho phép.
Đừng để rơi vào "vùng xám"
Trong lần đăng kiểm định kỳ gần nhất, chiếc xe của anh Huy bị yêu cầu quay đầu ngay từ khâu kiểm tra ngoại quan. Lý do được ghi rõ: "Thay đổi kích thước bánh xe không đúng thiết kế của nhà sản xuất".
Hệ thống quy định hiện hành đang ưu tiên bảo vệ tính nguyên bản nên việc cá tính hóa phương tiện gặp khó khăn. Hy vọng thời gian tới sẽ có một chính sách quy định cho hạng mục nâng cấp xe, đặc biệt đối với ô tô để tạo dư địa cho ngành công nghiệp phụ trợ phát triển.
Anh Lê Thành Long, chủ Garage LT9 Performance
"Cảm giác lúc đó rất hụt hẫng. Tôi không nghĩ chỉ thay vành lại bị xem là cải tạo xe", anh Huy nói.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, đây là tình huống không hiếm gặp. Trên thực tế, nhiều hạng mục độ xe hiện nay đang rơi vào "vùng xám" - không được quy định cụ thể là cho phép hay cấm tuyệt đối, nhưng lại dễ bị quy kết vi phạm do làm thay đổi thông số kỹ thuật ban đầu.
Theo đại diện một trung tâm đăng kiểm tại Hà Nội, mọi sự can thiệp tự phát vào các hệ thống cốt lõi như phanh, lái hay hệ thống treo đều bị coi là vi phạm quy chuẩn.
Vị này nhấn mạnh: Nhà sản xuất đã tính toán đồng bộ các thông số động học và bán kính quay vòng, nên việc thay đổi kích cỡ lốp hay chiều rộng cơ sở sẽ trực tiếp làm mất an toàn kỹ thuật. Nguyên tắc bất biến là tuyệt đối không được cải tạo hệ thống phanh và lái.
Đối với trào lưu lắp thanh giằng gia cố khung gầm, cơ quan chức năng nhận định đây là một hình thức "lách luật" tiềm ẩn rủi ro. Dù có thể cải thiện độ cứng vững trong một vài địa hình nhất định, nhưng việc làm sai lệch sự ăn khớp giữa hệ thống treo và động cơ có thể gây mất kiểm soát ở điều kiện vận hành bình thường.
Tương tự, việc can thiệp vào hệ thống điện để nâng cấp đèn công suất lớn cũng được cảnh báo là nguyên nhân hàng đầu gây cháy nổ do quá tải thiết kế.
Về phương diện thẩm mỹ, cơ quan kiểm định lưu ý, chỉ những chi tiết trang trí không làm thay đổi kích thước tổng thể như cánh gió hay ốp pô mới được xem là hợp lệ.
Đặc biệt, tình trạng "nâng đời" xe (độ diện mạo xe cũ thành xe mới) bị kiểm soát rất chặt chẽ. Dù kích thước không đổi, nhưng việc thay đổi nhận dạng sẽ gây nhiễu loạn công tác quản lý định danh, khó khăn trong xác minh nguồn gốc và phòng chống xe gian.
Để nâng cấp đúng luật, chủ xe bắt buộc phải tuân thủ quy trình thiết kế cải tạo và được thẩm định chuyên môn. Tuy nhiên, trước thực tế hệ thống văn bản pháp luật chưa thực sự bao quát hết mọi hạng mục nâng cấp nhạy cảm, cơ quan quản lý hiện vẫn ưu tiên duy trì nguyên tắc bảo tồn tính nguyên bản để đảm bảo an toàn tối đa cho cộng đồng.