Người trực tiếp cầm lái sẽ gánh chịu trách nhiệm đầu tiên, nhưng chủ xe cũng không thể vô can, thậm chí phải đối mặt với trách nhiệm liên đới nặng nề.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty luật TNHH TGS.
Ngày Tết, do tâm lý nể nang, nhiều trường hợp giao xe hoặc cho mượn xe kể cả ô tô và xe máy cho người không đủ điều kiện lái xe. Hành động này dù vô tình hay cố ý thì cũng đều vi phạm pháp luật, nhẹ thì bị xử phạt tiền cả người lái lẫn người giao xe, nặng thì có thể bị tù tội nếu chẳng may xảy ra tai nạn.
Để hiểu rõ quy định pháp luật trong trường hợp cho mượn xe máy, ô tô sẽ sẽ đối diện hậu quả ra sao. Phóng viên Báo Xây dựng đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty luật TNHH TGS (thuộc Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội).
Thưa luật sư Nguyễn Văn Tuấn, trường hợp nào người mượn xe phải chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu để xảy ra tai nạn mà không liên quan đến chủ xe?
Trong trường hợp chủ xe bàn giao phương tiện cho người mượn khi họ đã có bằng lái xe, trạng thái tâm lý tỉnh táo và không sử dụng cồn và chất kích thích thì mọi hệ lụy phát sinh từ tai nạn sẽ hoàn toàn thuộc về người mượn xe.
Xét dưới góc độ luật định, người mượn xe lúc này là chủ thể trực tiếp chiếm hữu và vận hành "nguồn nguy hiểm cao độ". Do đó, phải có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại cho nạn nhân và đối diện với các chế tài hình sự nếu có sai phạm.
Ngược lại, do đã thực hiện đúng trách nhiệm khi giao xe cho người có đủ năng lực hành vi, chủ xe về cơ bản sẽ được xác định là vô can và không phải liên đới chịu trách nhiệm pháp lý.
Vậy, trường hợp nào chủ xe sẽ bị "vạ lây" khi người mượn xe gây tai nạn giao thông?
Chủ xe sẽ dính "vạ lây" nếu khi giao xe biết rõ người mượn không đủ điều kiện để tham gia giao thông. Không có bằng lái, biết đã sử dụng rượu bia, đang sử dụng chất kích thích hay chưa đủ tuổi... Nếu xảy ra tai nạn thì về trách nhiệm dân sự, chủ xe phải cùng với người mượn xe bồi thường thiệt hại cho nạn nhân theo quy định tại Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015.
Về trách nhiệm hình sự, chủ xe có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của điều 264 Bộ luật Hình sự 2015 về tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển các phương tiện tham gia giao thông đường bộ với mức phạt có thể là phạt tiền lên đến 50 triệu đồng hoặc phạt tù cao nhất đến 7 năm.
Tâm lý nể nang khiến nhiều người phải trả giá đắt khi giao xe cho người không đủ điều kiện lái xe gây tai nạn.
Theo luật sư, nếu gây tai nạn, trường hợp nào lái xe phải bồi thường, trường hợp nào chủ xe phải chịu?
Hiểu rõ quy định về trách nhiệm dân sự và hình sự khi giao xe cho người khác sử dụng là điều vô cùng cần thiết để các chủ phương tiện tự bảo vệ mình trước những rủi ro pháp lý không đáng có.
Trường hợp tai nạn giao thông là do lỗi từ phương tiện gây ra. Như phương tiện đang di chuyển trên đường mà xảy ra các sự cố như: mất phanh, nổ lốp… mà gây tai nạn thì nguyên nhân sẽ được xác định là do nguồn nguy hiểm cao độ.
Theo khoản 2 Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Theo đó, chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại; hoặc thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
Trường hợp gây tai nạn do lỗi của người điều khiển. Theo quy định tại điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền hay lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải có trách nhiệm bồi thường.
Như vậy, người điều khiển phương tiện lưu thông trên đường mà gây tai nạn sẽ phải bồi thường cho người bị thiệt hại. Trường hợp chủ xe cho người khác mượn xe gây tai nạn thì người mượn xe sẽ chịu trách nhiệm bồi thường.
Chủ xe không bị truy cứu trách nhiệm bồi thường, trừ trường hợp chủ xe và người mượn có các thỏa thuận về việc chủ xe sẽ chịu trách nhiệm ngay cả khi giao xe cho người khác sử dụng mà gây tai nạn.
Về trách nhiệm hình sự thì lái xe phải chịu nếu chủ xe đã giao xe cho người hoàn toàn đủ điều kiện điều khiển phương tiện giao thông.
Vậy, chủ xe sẽ bị xử lý hình sự trong trường hợp nào?
Chủ xe sẽ chỉ bị truy cứu trách nhiệm khi biết rõ người đó không đủ điều kiện điều khiển xe lưu thông trên đường nhưng vẫn cho mượn.
Cụ thể, quy định tại Điều 264 Bộ luật Hình sự 2015, chủ sở hữu, quản lý phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà giao cho người không có giấy phép lái xe. Hoặc người đang trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định.
Hoặc có sử dụng chất ma túy hoặc các chất kích thích mạnh khác. Hoặc không đủ các điều kiện khác theo quy định của pháp luật thì bị phạt tiền từ 10.000.000 - 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tùy tính chất, mức độ lỗi...
Qua đó có thể thấy, trách nhiệm có thể thuộc về lái xe hoặc chủ chủ xe, thậm chí là cả hai. Vì vậy, trước khi trao chìa khóa xe cho người khác, mỗi chủ xe cần tỉnh táo kiểm tra đầy đủ điều kiện điều khiển phương tiện của người mượn, bởi một phút nể nang thiếu cẩn trọng không chỉ dẫn đến những thảm kịch giao thông đau lòng mà còn có thể đẩy chính bản thân vào vòng lao lý với những án phạt nghiêm khắc.
Xin cảm ơn luật sư!